De Roos van Leary: het doorbreken van communicatieproblemen

Zo werkt de Roos van Leary – en zo gebruik je ‘m direct

Veel mensen ervaren dagelijks problemen in communicatie. Zo kan het wel eens gebeuren dat je op een rustige manier een tip aan je collega geeft, maar je collega in de verdediging schiet. Dit is vaak te wijten aan het feit dat jullie gedragsstijlen niet op elkaar aansluiten. De Roos van Leary helpt je te begrijpen waarom dit gebeurt en vooral wat je kunt doen om het te doorbreken.

Wat is de Roos van Leary?

De Roos van Leary is een psychologisch model dat laat zien hoe gedrag van de ene persoon bepaald gedrag bij de ander oproept. Het model is ontworpen door de Amerikaanse psycholoog Timothy Leary en wordt veel gebruikt in coaching, communicatie- en teamtrainingen.

In het kort: gedrag roept gedrag op. Dominant gedrag van de ene persoon, veroorzaakt vaak volgend gedrag bij de ander, terwijl coöperatief gedrag eerder tot een goede samenwerking leidt. Door te snappen welk gedrag jij laat zien, kun je voorspellen wat voor reactie je krijgt en hoe je dat kunt bijsturen.

Hoe gebruik je de Roos van Leary?

De Roos helpt je bewust te kiezen hoe je reageert. Stel: je collega neemt steeds de leiding, zonder te overleggen met andere collega’s. In plaats van passief mee te gaan of er fel tegenin te gaan, kun je bewust een ander type gedrag inzetten, bijvoorbeeld gelijkwaardig en constructief. Je kiest dan gedrag dat de interactie positief beïnvloedt, afhankelijk van je doel.

Het model is een cirkel met een verticale lijn en een horizontale lijn. De verticale lijn vormt de scheiding tussen ‘boven gedrag” en ‘onder gedrag’. Boven gedrag is een leidende gedragsstijl en wordt dus sneller gekenmerkt door initiatief nemen. Onder gedrag wordt gekenmerkt door een wat passievere houding. Iemand die dit gedrag vertoont, zal het initiatief sneller overlaten aan de ander. Als iemand boven gedrag vertoont, vervalt de tweede partij al snel terug in onder gedrag.

De horizontale lijn vormt de scheiding tussen ’tegen gedrag’ en ‘samen gedrag’. Tegen gedrag wordt gekenmerkt door een minder flexibele houding en een focus op eigenbelang. Samen gedrag is daarentegen meer gericht op samenwerken en elkaars verschillen begrijpen. Voor deze lijn geldt: tegen gedrag roept tegen gedrag op en samen gedrag roept samen gedrag op. Als jij bijvoorbeeld laat blijken dat je graag wil samenwerken, is de kans groter dat jouw collega dit ook wil. Wanneer je tegen gedrag vertoont, zul je sneller tegen gedrag terugkrijgen.

Welke gedragsstijlen zijn er?

De Roos bestaat uit acht gedragsstijlen, verdeeld over twee assen:

• Boven–Onder: gaat over dominantie of volgzaamheid
• Samen–Tegen: gaat over de mate van samenwerking

De kwadranten die hieruit ontstaan omvatten uit elk twee gedragsstijlen:

Boven-samen gedrag

1. Leidend
   Je zult snel het voortouw nemen in de communicatie en het idee hebben dat je anderen moet begeleiden. Als je dit te veel doet, kun je bazig overkomen.
2. Helpend
   Je hebt waarschijnlijk een warme, betrouwbare uitstraling en helpt anderen heel graag. Het is echter ook niet de bedoeling dat je hierin doorschiet en iedereen probeert te helpen.

Samen-onder gedrag

3. Meewerkend
   Je hebt een vriendelijke uitstraling en vindt het oké om een ander te volgen. Je geeft hierbij de leiding weg aan anderen.
4. Afhankelijk
   Jij laat meestal een ander de leiding nemen en vraagt graag om hulp en sturing. Hierdoor kun je ook de indruk geven dat je de ander als sterker ziet. Dit hoeft niet per se een probleem te zijn, maar als je té afhankelijk wordt en mensen snel gelooft, komt dit jezelf ook niet ten goede.

Onder-tegen gedrag

5. Teruggetrokken
   Als je dit gedrag vertoont, kan het overkomen alsof je een gebrek aan zelfvertrouwen hebt en je liever met rust gelaten wil worden. Zo zonder jij je af van de anderen en kan men het gevoel hebben dat je ontoegankelijk bent.
6. Opstandig
   Je kunt heel goed je klachten uiten, maar je kunt daardoor ook bitter overkomen. Je straalt eigenlijk uit dat je niemand nodig hebt, wat anderen huiverig maakt om je te benaderen.

Boven-tegen gedrag

7. Aanvallend
   Je uit regelmatig kritiek op anderen op een boze manier. Natuurlijk is het nuttig om elkaar feedback te geven, maar je komt snel agressief over als je dit te veel doet. Je straalt met een aanvallende gedragsstijl uit dat je denkt dat de ander bang voor je hoort te zijn.
8. Competitief
   Je laat hiermee zien dat je voornamelijk op jezelf vertrouwt. Als je echter doorslaat, kan het vooral kil en egoïstisch overkomen. De ander krijgt de indruk dat jij wel erg vol bent van jezelf en eigenlijk probeert te laten zien hoe goed je wel niet bent.

Hoe kun je jouw gedragspatroon herkennen en aanpassen?

Heb je kunnen ontdekken onder welke gedragsstijl jij valt? Heel fijn! Nu is het tijd om te kijken wat je kunt doen om deze gedragsstijl te herkennen en aan te passen. Zo krijg je door hoe jij in je gesprekken sneller je doel kunt behalen. Denk bij je volgende interactie aan de volgende tips:

1. Probeer de komende tijd extra op te letten in gesprekken. Hoe gedraag jij je? Hoe gedraagt de ander zich? Nog belangrijker: hoe beïnvloeden jullie elkaar? Als je dit lastig vindt, kun je na je gesprekken ook proberen aantekeningen bij te houden zodat je meer grip krijgt op je eigen denkwijze tijdens een gesprek.
2. Experimenteer met je gedragsstijl. Probeer eens een compleet andere gedragsstijl toe te passen en bekijk het effect op de ander. Na afloop kun je zelfs met elkaar bespreken hoe dit voor jullie allebei voelde. Vonden jullie dit allebei een prettige manier van communiceren of juist helemaal niet? Dit kun je ook meerdere malen herhalen met verschillende gedragsstijlen en aanvoelen welke stijl jij fijn vindt.
3. Herhaal de theorie achter de Roos van Leary een aantal keren en neem hier ook de tijd voor. Zo wordt het gemakkelijker om de gedragsstijlen te herkennen en ze dus ook te doorbreken!
4. De laatste, maar ook de lastigste tip: vergroot je bewustzijn en doorbreek een vervelend gedragspatroon! Natuurlijk kom je met bovenstaande tips al een heel eind, maar het echte leerproces start op het moment dat je jezelf probeert te verbeteren. Het is daarom wellicht tijd voor zelfreflectie. Ga ook even na of er iemand is waarmee je vaker botst of in nare gedragspatronen vervalt. Probeer dan jullie gedragspatronen te identificeren en bekijk samen welke gedragsstijlen kunnen helpen met het doorbreken van deze patronen.

Wil je nog meer weten over hoe je je communicatievaardigheden kan verbeteren? Bekijk dan hier alle ICM trainingen en opleidingen die je helpen je communicatievaardigheden te verbeteren.