DOCN-model

Het DOCN-model maakt onderscheid tussen vier gedragsstijlen. Wanneer je inzicht hebt in jouw voorkeursstijl en het effect daarvan op mensen die een andere voorkeursstijl hebben, kun je bewust kiezen om op een andere manier te communiceren. Wat zijn precies de gedragsstijlen van het DOCN-model? En hoe kun je ze inzetten? Lees het in dit artikel.

Het DOCN-model

Het DOCN-model helpt je om bewust naar je eigen gedrag te kijken en hierop te reflecteren. Door inzicht te krijgen in je gedragsstijl, inclusief sterke kanten, uitdagingen en grenzen, vergroot je je persoonlijke effectiviteit en communicatie. Het model richt zich op gedrag, niet op persoonlijkheid: gedrag kun je aanpassen aan de situatie. Het is bedoeld voor zelfinzicht en niet om het gedrag van anderen te beïnvloeden. Hoe jij zelf reageert, heb je wél in de hand.

Het DOCN-model beschrijft de vier gedragstypen aan de hand van twee assen. De verticale as beschrijft het verschil tussen resultaatgericht en procesgericht gedrag. Resultaatgericht gedrag is naar buiten gericht: eerst doen, en dan denken. Procesgericht gedrag is precies het tegenovergestelde: eerst denken, en dan doen.

De horizontale as beschrijft het verschil tussen taakgericht en mensgericht gedrag. Taakgericht gedrag richt zich op zaken, resultaten en inhoudelijke argumenten. Bij mensgericht gedrag ligt de focus op relaties, sfeer en gevoelens. Uit deze twee assen ontstaan vier gedragsstijlen.

De letters D, O, C en N staan voor de vier stijlen; dominant, ondernemend, constant en nauwgezet. Iedereen heeft een voorkeur voor één of meerdere stijlen, waar we vanuit gewoonte gemakkelijk op terugvallen. We hebben echter allemaal elke stijl in ons, waardoor we kunnen schakelen.

Dominant (D)

De D staat voor dominant. De stijl staat linksboven, bij resultaatgericht en taakgericht. Woorden die dominant omschrijven zijn: onafhankelijk, zelfbewust, praktisch en competitiezoekend. Een D komt graag snel tot de kern en is resultaatgericht. Hij houdt ervan om te argumenteren en verwacht van de ander concreet taalgebruik. Een D neemt makkelijk beslissingen en durft ook impopulaire maatregelen te nemen. De andere drie gedragstypes vinden hem soms te direct en willen dat hij meer openstaat voor de mening van anderen.

Ondernemend (O)

Rechts van de D vinden we de O van ondernemend. Dit is de resultaatgerichte en mensgerichte stijl. Woorden die bij deze stijl passen zijn: emotioneel, enthousiast, optimistisch en spraakzaam. Een O kan inspirerend en levendig vertellen, is open over zijn gevoelens en neemt beslissingen intuïtief. Een O is graag onder de mensen en voelt de sfeer meestal goed aan. Hij heeft vaak nieuwe ideeën en heeft een hekel aan gedetailleerd werken en tijdsdruk. In de ogen van andere types zou hij zijn afspraken vaker moeten nakomen en doelgerichter moeten werken.

Constant (C)

Recht onder de O vinden we de procesgerichte, mensgerichte C: het constante type. We kunnen hem beschrijven als sympathiek, loyaal, terughoudend en ondersteunend. Een C is op zoek naar harmonie en kan goed luisteren, waardoor hij snel vertrouwen krijgt. Hij schikt zich makkelijk naar de wensen van anderen en cijfert zichzelf daarom soms weg. Hij communiceert tactvol en denkt goed na over beslissingen. Daarnaast heeft een C een hekel aan discussie en onverwachte veranderingen. In de ogen van andere gedragstypen zou een C zich wat duidelijker mogen profileren en vaker een standpunt moeten innemen.

Nauwgezet (N)

Linksonder staat de N van nauwgezet. Dit type is procesgericht en taakgericht, en kunnen we omschrijven als perfectionistisch, serieus, voorzichtig en volhardend. Een N houdt ervan om volgens procedures te werken en kwaliteit te leveren. Hij werkt grondig en verwacht dit ook van anderen. Hij zet zijn tanden in een taak en kan blijven hangen in details, waardoor hij soms als star of als een pietje-precies wordt ervaren. Een N komt zijn afspraken na en wordt als betrouwbaar gezien. In de ogen van anderen zou een N wat ruimdenkender mogen zijn en sneller mogen werken.

DOCN om je gedrag aan te passen

Het DOCN-model is een gedragsstijlenmodel, geen persoonlijkheidsmodel. Dat betekent dat het zich richt op hoe je je gedraagt in verschillende situaties, in plaats van wie je van nature bent of wat je karakter is. Het helpt je inzicht te krijgen in je gedrag en stimuleert je om te reflecteren op je eigen handelen.

Hiervoor kun je een vragenlijst invullen. Let erop dat je gedrag altijd situatieafhankelijk is: de uitkomst van de vragenlijst geeft weer hoe je je gedraagt in de specifieke context waarvoor je de vragen invult.

Je kunt gedragsstijlen van anderen niet beïnvloeden, maar je kunt wel anders reageren op gedragingen van anderen. Je kunt op deze manier oefenen met ander, nieuw gedrag. Ook kun je bestaand gedrag waar je blij mee bent uitvergroten.

Hoe kom je erachter wat jouw gedragsstijl is?

Bij diverse trainingen in de categorie Persoonlijke Effectiviteit gaan we met het DOCN-model aan de slag en ontdek je via een vragenlijst en oefeningen wat jouw gedragsstijl is en hoe je hier het best mee kunt omgaan.