Leiderschapslessen met ICM-trainer Erik van der Sande: Veiligheid, vaardigheden en visie

Erik van der Sande, één van Nederlands 120 registermarketeers én ICM-trainer, besloot na een lange carrière als leidinggevende alles om te gooien en zich te richten op het trainerschap. Wij vroegen hem naar zijn adviezen, ambities en leestips.

Hoe rolde je het trainersvak in?

Erik: “Mijn vader was accountant bij Unilever. Na zijn pensionering zat hij thuis en zei: ‘Ik heb zoveel kennis over het internationale bedrijfsleven opgedaan, jammer dat ik dat niet kan overdragen.’ Dat heb ik altijd onthouden. Ik besloot: ik moet zorgen dat ik dat wel kan. Dus, vanaf mijn vijftigste ging ik op zoek naar een manier om mijn kennis te delen. Na een lange carrière als leidinggevende ben ik bij het Nederlands Instituut voor Kennisoverdracht gaan werken en heb ik een tijd economieles gegeven op een middelbare school in Amsterdam. Daar ontdekte ik dat ik het overbrengen van vaardigheden leuker vond dan alleen de kennisoverdracht. Dus, ik volgde een trainersopleiding bij ICM en toen ging het balletje rollen.”

Wat maakt trainen zo leuk voor jou?

“Ik houd van creativiteit en mensen leren om de vertaalslag van kennis naar vaardigheden te maken. Veel mensen kennen bedrijfskundige modellen wel, maar kunnen ze niet toepassen. Als trainer zie ik hoe leidinggevenden die vaardigheden in de lessen opbouwen. En falen? Dat mag, het hoort erbij!” vertelt Erik bevlogen.

Hoe ben jij als trainer?

“Nummer één, twee en drie bij mij is veiligheid. Ik let goed op de groep, kijk individuen echt aan en wil weten hoe iedereen zich voelt. Dit leerde ik op die school in Amsterdam, wat een redelijk agressieve omgeving was. Als je daar geen veiligheid creëert, wordt niemand blij. Zodra ik in een training de veiligheid zeker heb gesteld, gaan we oefenen, oefenen, oefenen.” legt Erik uit.

“Ik vind het belangrijk om leidinggevenden zich bewust te maken van hun non-verbale gedrag.” vervolgt hij. “Zeventig procent van communicatie is non-verbaal, dus waarom besteden we zoveel aandacht aan die dertig procent? In de tijd dat we gesprekken nog opnamen met een videorecorder volgde ik zelf eens een training waar we oefenden met salesgesprekken voeren. De trainer speelde de inkoper van het gesprek, de verkoper was een cursist. De cursist hield een relaas over het product, waarom het zo goed was, waarom je het moest inkopen, hoeveel, waarom bij hen, hij ratelde maar door. Recht voor zijn neus begon de trainer ‘bla, bla, bla’-gebaren naar de rest van de groep te maken om hem duidelijk te maken dat hij niet oplette op het non-verbale gedrag, maar hij ging zo op in zijn pitch dat hij het niet doorhad. Toen we na afloop de video-opname aan hem lieten zien kon hij wel door de grond zakken. Welke les trokken wij eruit? Voer een gesprek, maar let op lichaamstaal. Gelukkig kon hij er snel om lachen.”

Heb je advies voor andere leidinggevenden?

“Creëer een visie.” zegt Erik gelijk. “Probeer je droom te visualiseren en kijk welke competenties je nodig hebt om je doelen te behalen. En communiceer die visie! Het ontwikkelen van een visie vereist creativiteit, iets wat vaak vergeten wordt door het te veel gebruiken van de linkerhersenhelft. Maak die rechterhersenhelft wakker. Hoe? Gebruik creatieve oefeningen, zoals tekenen. Wees ook bewust van non-verbale communicatie. Vraag door als een collega zegt dat alles goed gaat, maar het niet zo lijkt. Opletten is key.

En: wees jezelf. Ooit zat ik bij een board meeting in Londen toen er een enorme discussie over iets ontstond. Toen het mij raakte, en de CEO dat zag, zei hij tegen mij: “Don’t get emotional, Erik.” Ik reageerde: “Why not? Je hebt een hele Erik gekregen, niet een halve.”

Wat zijn jouw ambities als trainer?

“In mijn trainingen ben ik al veel bezig met systemisch denken en de BAYA-analyse, een analyse waarin je vanuit het verleden divergeert naar het heden en daarna convergeert naar de toekomst: geweldig om te doen. Daar wil ik mij zeker nog verder in ontwikkelen. Wat ook op mijn verlanglijstje staat is een training over de Transactionele Analyse volgen. Snel herkennen wat er in gesprekken gebeurt en welke rol je het beste kunt aannemen lijkt mij heel interessant.

Kun je wat leestips delen?

Tip 1. Strategie van de Kreeft van – Yousri Mandour, Dorien van der Heijden en Sven Turnhout

“In dit boek beschrijft Yousri Mandour een veranderingsstrategie op basis van die van de kreeft. De kreeft bezit namelijk het vermogen zich snel aan te passen aan veranderende omstandigheden. Het concept van de Strategie van de Kreeft is ook vertaald naar een podcast, wat ook gelijk een tip is! Ze interviewen daarin personen over hoe ze zijn omgegaan met een belangrijke verandering in hun leven of organisatie.”

Tip 2. Het innovatiedoolhof van Gijs van Wulfen

“Gijs van Wulfen is wereldwijd heel bekend als het gaat om innoveren en innovatiekracht. In dit boek brengt hij verschillende manieren in over hoe je een innovatie kunt aanpakken, bekeken vanuit het perspectief van de klant. Het gaat met name over de conceptuele fase van ontwikkeling. Via een doolhof doorloop je allerlei stappen om uiteindelijk bij je doel te komen. Hij heeft heel beeldend gemaakt tegen welke barrières je dan aanloopt.”

Tip 3: Routes naar vernieuwend leiderschap van Mirjam Boxen

“Als je een nieuwe leider wil zijn, zul je niet alleen aandacht moeten hebben voor de bovenstroom, maar ook voor de onderstroom. In dit boek lees je hoe je dat aanpakt. Mirjam Boxen deelt een verfrissende kijk op het nieuwe leiderschap, waarbij ze dieper ingaat op de verborgen dynamieken binnen een organisatie.”

Tip 4: Strategie = executie van Jacques Pijl

“Het inzicht dat ik uit dit boek kreeg is dat je een onderscheid moet maken tussen ‘run the business’-onderwerpen en ‘change the business’-onderwerpen. Je ziet vaak dat leidinggevenden deze twee in hun werkzaamheden combineren. Door een scheiding te maken tussen het draaiende houden van de business en veranderprojecten, zorg je dat geen van beide stagneert.”