Provocatief coachen: wat is dat?
Soms lijkt het alsof jij als coach harder werkt dan je coachee. Je stelt vragen, reikt handvatten aan, maar de beweging blijft uit. Alsof je duwt tegen een muur van ja-maars en twijfel. Provocatief coachen draait die dynamiek radicaal om. Niet trekken, maar losmaken. Niet voorzichtig laveren, maar met warmte en humor het systeem opschudden.
Wat is provocatief coachen?
Provocatief coachen is een speelse, creatieve en confronterende manier van coachen die bedoeld is om coachees wakker te schudden en in actie te krijgen. De aanpak is onorthodox: je werkt met overdrijving, absurditeit en verrassende interventies, allemaal met een stevige dosis empathie en respect. Juist door het probleem uit te vergroten, stereotypen te bespotten of met opzet kromme redeneringen te geven, daag je de coachee uit om zich daartegen te verzetten.
En dat verzet is precies waar de beweging begint. Want waar traditionele coaching soms verzandt in voorzichtigheid, brengt provocatief coachen lucht, energie en nieuwe inzichten. Het doel is niet om te choqueren, maar om te spiegelen, aan te wakkeren en de coachee aan het denken te zetten. Je werkt niet alleen met methodiek, maar vooral met je intuïtie, lef en relativeringsvermogen. En ja, met humor als krachtig instrument.
Een niet-traditionele manier van werken
Provocatief coachen is een niet-traditionele manier van werken en verschilt op veel vlakken van de traditionele manier. Hieronder vind je de belangrijkste verschillen tussen de manieren van werken:
Hoe pas je provocatief coachen toe als coach?
Lars Ratering is coach en trainer bij ICM opleidingen & trainingen, en heeft ruime ervaring met provocatief coachen. Hij vertelt: “Provocatief coachen bestaat eigenlijk uit drie elementen: humor, overdrijving en warm contact. Die laatste is heel belangrijk. Zonder warm contact of een goede relatie met je coachee ben je enkel aan het confronteren.”
“Je kunt provocatief coachen de hele sessie door inzetten, maar je kunt ook je momenten kiezen. Dit ligt ook een beetje aan je coachstijl en aan het effect op de coachee. Sommige coachees komen bij jou aankloppen omdat je bekend staat om je provocatieve stijl, in die gevallen weten coachees wel enigszins wat hen te wachten staat. Het is belangrijk dat je achteraf verheldert wat je hebt gedaan en met welk doel. Eigenlijk is het een hele liefdevolle methode, ook al komt het misschien anders over. Het is heel echt, en speels.”
Voor welke situaties is provocatief coachen geschikt?
De grondleggers van het provocatief coachen zouden zeggen: op elke situatie. Maar het is verstandig om altijd een inschatting te maken op basis van individuele behoeften, omstandigheden en persoonlijkheidskenmerken van de coachee. Als coach is het belangrijk om flexibel te zijn en indien nodig over te schakelen naar een andere coachbenadering die beter past bij de situatie.
Lars Ratering: “Ik heb het heel veel toegepast op mensen die, net als ieder mens soms, in de slachtofferrol zitten en blijven zitten. Dat heeft namelijk ook zo zijn functie. De mensen die veel beren op de weg zien en die dingen groot maken in hun hoofd. De neiging van een congruent coach is hier om de coachee te gaan ‘redden’. De provocateur geeft juist tegendruk waardoor je ze laat relativeren.”
Voorbeeld 1: Coachee worstelt met perfectionisme
Doel van provocateur: Coachee in laten zien dat deze overtuiging belemmerend en overdreven is
Coachee: “Ik lees mijn e-mails tien keer na voor ik het verstuur.”
De provocateur: “Je kijkt ze mààr tien keer na?! Ik zou het wel vaker doen als ik jou was want je wil toch geen fouten maken?”
Voorbeeld 2: Coachee wil assertiever worden
Doel van provocateur: Coachee activeren om assertief te zijn en er tegenin te gaan
Coachee: “Ik doe altijd wat anderen willen en durf niet op te komen voor mijn mening.”
De provocateur: “Maar dat is toch geen probleem? Dat is mooi, jij houdt tenminste rekening met andere mensen! En hebt daardoor vrienden voor het leven”
Voor welke situaties is het niet geschikt?
Toch zijn er ook situaties waar je mee op moet passen als je aan het provoceren bent.
Lars Ratering: “Het kan gebeuren dat de coachee dichtslaat of zich aangevallen voelt. Als het contact nog goed is, kun je doorgaan. Als er nog steeds gelachen wordt maar mensen beginnen te sputteren, is het prima. Hoe meer weerstand, hoe beter eigenlijk. Maar het contact moet wel goed blijven. Meestal als ik dat doe dan informeer ik naderhand wel waar de weerstand vandaan kwam en wat ze ervaarden. Niet iedereen doet dat, die gaan gewoon door. Dat ligt dus ook een beetje aan je stijl.”
Je moet oppassen met provocatie:
- Bij zwaar trauma
- Ernstige emotionele instabiliteit
- Verslavingsproblematiek
- Wanneer er geen warm contact is
- Als er niet gelachen wordt
Tot slot
Provocatief coachen is geen trucje, maar een houding: open, nieuwsgierig, prikkelend en altijd met compassie. Het vraagt lef, timing en een stevige vertrouwensband met je coachee. Maar wie het aandurft, krijgt er een verrassend krachtige tool voor terug. Een manier van coachen die vastgelopen patronen doorbreekt, energie losmaakt en coachees helpt om met frisse ogen naar zichzelf te kijken. Misschien niet de gemakkelijkste route, wél een die vaak leidt tot echte beweging.