Jelle Goes over talentonwikkeling in het voetbal

‘Passie, daar draait het om!’ Jelle Goes, hoofd jeugdopleidingen bij PSV, legt uit wat nodig is voor jong talent om in het stadion te komen.

Als hoofd jeugdopleidingen bij PSV zet Jelle Goes zich als geen ander in voor de ontwikkeling van jong voetbaltalent. ‘De kunst zit hem in het herkennen van het talent en daarnaast het herkennen van de persoon met al zijn karaktereigenschappen’, zo zegt Goes. Voordat Goes in 2009 tekende bij PSV was hij tweeënenhalf jaar werkzaam als technisch directeur bij CSKA Moskou. Dit was niet zijn eerste buitenlandse avontuur. Van 2001 tot 2007 zette Goes zich in voor het nationale voetbalelftal van Estland, eerst als assistent-bondscoach en vervolgens als bondscoach.

‘In het bedrijfsleven kun je ook even naar de koffiemachine lopen, maar dat gaat hier niet.
What you see is what you get.’

Wat versta jij onder talentontwikkeling?

Onder talentontwikkeling versta ik dat je het maximale haalt uit bijzonder talent. Bijzonder talent is dat je beter bent dan gemiddeld. Een echte uitblinker! Deze high potentials maken het verschil binnen een team en zijn in staat de juiste keuzes te maken in topwedstrijden. De kunst zit hem in het herkennen van het talent en daarnaast het herkennen van de persoon met al zijn karaktereigenschappen. Dan uiteindelijk de manier van coachen, zodat die spelers het stadion halen. De truc is dat je erachter komt dat iemand talent heeft en wat dat talent is. Het gaat erom dat je net die ene speler en trainer ontdekt, en die met elkaar in contact brengt.

Profiel van een topvoetballer:

– Aanpassingsvermogen
Een topvoetballer moet zich snel weten aan te passen aan een hoger niveau. Daarin staan snel denken, handelen en keuzes maken centraal.

– Passie en altijd willen winnen
Kenmerk van een echte winnaar is een extreme reactie op verlies en dat hoort bij topsport. Topspelers zijn enorm teleurgesteld als ze verliezen. Teleurgesteld in het presteren van zichzelf en het team.

– Altijd willen verbeteren
Een reflecterend vermogen is daarvoor nodig. Maar dat moet je ze wel leren, want dat kan je van een acht- of negenjarige niet verwachten.

‘Talent’ suggereert dat het een vaststaand iets is. In hoeverre valt dat dan nog te ontwikkelen?

Deels, ik zal het je uitleggen: Het start met talentherkenning, en daarna talentontwikkeling. We kijken naar vier verschillende kenmerken waarop we talent kunnen begeleiden en ontwikkelen.

Fysiek: De moderne voetballer is snel en explosief. Genetisch is je explosiviteit en snelheid al bepaald. Om dit te verbeteren gaat het dus maar om enkele procenten. Een voetbaltalent moet dus zeker deze eigenschappen bezitten om zich verder te ontwikkelen. Een ander voorbeeld; Lengte is bepalend voor centrale verdedigers en keepers. Spelers kleiner dan 1.85 zijn dus geen optie voor deze posities.

Technisch: Hoe is zijn controle? Hoe is zijn aanname en overzicht? Kan hij een man passeren? Kan hij een bal afpakken? Kan hij ook bij hoge druk technisch gezien de juiste keuzes maken?

Tactisch: Begrijpt hij het spel? Maakt hij de juiste keuzes als individu en in een team en heeft hij spelinzicht?

Mentaal: Los van zijn fysieke en technische kwaliteiten en competenties moet hij een winnaar zijn. Een winnaar is iemand die ten alle tijden altijd wil leren en winnen, altijd beter wil worden, iemand die kan omgaan met succes maar ook met falen. Passie voor het spel kun je al op zes, zevenjarige leeftijd herkennen. Dat valt niet te ontwikkelen. Veel dingen kun je nog aanleren maar passie voor het spel is een vereiste (misschien wel genetisch bepaald).

Op welke manier wordt er ingespeeld op het mentale aspect?

Bij het mentale aspect kijken we naar de passie en focus om prestatiegericht te denken. Het gaat om prestaties in de zin van leergierigheid, dat ze zich elke dag willen verbeteren. Dat is een lang proces. De intrinsieke motivatie is belangrijk, maar op heel jonge leeftijd moet je ze daarin wel sturen. Je kunt niet van een achtjarige verwachten dat hij er even zelfreflectie op loslaat. Daarom hebben we gezegd dat we gezamenlijk die doelen gaan stellen. In het begin zal je vrij abstract moeten zijn, maar later wordt dat steeds specifieker. Wij leiden geen spelers op voor het betaalde voetbal op zich, maar voor het Philips Stadion. Je zoekt spelers die het talent hebben en het mentaal aan kunnen. Er zijn vaak meer faalmomenten dan successen, want uiteindelijk stroomt er vaak maar 1 speler door naar een basisplaats.

Hoe verloopt het selectieproces?

Je krijgt ze op verschillende leeftijden, van acht tot negentien. Je blijft altijd doorselecteren. We kijken naar zes bouwstenen: technisch, tactisch, fysiek, mentaal, teambuilding, lifestyle. Hoe is hij in de groep, maakt hij snel contact, is hij coachbaar, luistert hij? Lifestyle is erg belangrijk. Hoe ziet het gezin eruit, ben je de oudste, de middelste, ben je enig kind, zijn papa en mama nog bij elkaar, hebben de ouders een baan? Topsport staat namelijk garant voor onrust in het gezin, en de verdere omgeving van de speler. Het gaat immers altijd om het presteren, je hebt altijd te maken met teleurstellingen en successen, maar dat brengt ook verwachtingen met zich mee. Al deze aspecten zijn belangrijk om een speler goed te begeleiden.

Bij PSV houden we voorkantgesprekken als spelers binnenkomen, om erachter te komen hoe de speler is. We houden ons niet alleen maar bezig met het talent als voetballer, maar ook met persoonlijkheid. Want persoonlijkheid bepaalt uiteindelijk wat je met dat talent kan doen.

Op welke manier worden de ouders en spelers begeleid?

In de gesprekken met ouders heb je te maken met teleurstellingen en verwachtingen. ‘Waarom ontwikkelt onze zoon zich niet zoals wij of onze omgeving verwacht hadden?’ Het is belangrijk om het gehele proces goed te begeleiden. Binnen PSV noemen we dat PSV POP-gesprekken, dit zijn sterkte-zwakte analyses waarin de zes bouwstenen terugkomen. Minimaal drie keer per jaar hebben we een gesprek met de spelers en hun ouders. Die gesprekken gaan over de hele ontwikkeling met sterkte-zwakte analyses. De output van deze analyses verwerken we in de individuele, technische, voetbal, conditie en tactische trainingen. Dat is het proces wat je vanaf je achtste meemaakt. We passen de leerdoelen steeds aan om de speler te laten groeien en ontwikkelen.

Bij ICM houden we rekening met de verschillende leerstijlen van cursisten. Op welke manier spelen jullie in op de verschillende leerstijlen van spelers?

We zetten ons ervoor in om er achter te komen hoe je de speler het beste bereikt. Misschien is het voor jou wel beter om jezelf terug te zien of de horen. Ik kan het bijvoorbeeld 100 keer tegen je zeggen, maar dan komt het niet binnen. Misschien moet je het ervaren en terug zien op beeld. Je moet je dus niet verdiepen in alleen de voetballer, maar in de persoon die kan voetballen.

Jullie leiden op voor het Philips Stadion. Hoe doen andere clubs dat?

Iedere club heeft wel een beetje zijn eigen huisstijl, zijn eigen visie; de een traint een keer extra of minder, de ander zit puur op wat voor voetbal wil je spelen. Binnen PSV stellen we ook eisen aan de speelwijze. Wij willen hoogwaardig positiespel spelen, combinatiespel, snel voetballen, kansen creëren. We stellen hele hoge eisen. Op het moment dat je alleen maar voor het resultaat gaat, strijden en vechten, kom je er niet. Dat is soms goed maar uiteindelijk gaat het om wie het snelste denkt en handelt. Die vertaalslag moet je maken naar het trainingsveld.

Zie jij sterke overeenkomsten of verschillen tussen talentontwikkeling in de voetbal/topsport en in het bedrijfsleven?

Ik denk dat je in een bedrijf ook altijd op zoek bent naar het talent. De topmanager, de top marketeer. Het verschil is dat wij elke week een meetmoment hebben, en dat is het mooie van topsport. Elk weekend moet je presteren in een wedstrijd en daar komt veel emotie bij kijken. Meteen het resultaat, de overwinning, de teleurstelling, de euforie. In het bedrijfsleven gaat het om de jaarcijfers, daar kan je een jaar over doen, of langer, maar in het voetbal wil men meteen resultaat. Ik denk dat het bedrijfsleven en voetbal van elkaar kunnen leren. Elke dag jezelf willen verbeteren is een meerwaarde. Een medewerker zou zich deze vragen moeten stellen:

‘Wat heb ik vandaag gedaan om mezelf te verbeteren?’
‘Wat heb ik gedaan gedaan om het bedrijf beter te maken?’

In het voetbal gaat het om de ontwikkeling van het individu, maar het individu kan niet zonder het team. Het team zet een bepaalde prestatie neer, het individu is vaak beslissend met de beslissende actie. Die combinatie van jezelf ontwikkelen en het team ontwikkelen komt bij ons dagelijks terug.

Dus eigenlijk zou je een elftal moeten samenstellen, binnen je organisatie.

Eigenlijk wel, je kan op jonge leeftijd bepaalde karaktereigenschappen al herkennen. Is dat een leider? Is dat een dominant mannetje of vrouwtje? Is dat een denker? Is dat een rebelletje? En dat je ook kijkt naar een match tussen spelers, want soms als je een speler op de bank zet, komt de ander opeens veel beter uit de verf dan op het moment dat ze samen speelden. Op het moment dat een speler niet coachbaar is en we zien niets veranderen in je gedrag dan ben je ongeschikt. We zijn geen sociale werkplaats, we leiden op voor het Philips Stadion en daarin investeren veel tijd en geld. Dat zou niet anders moeten zijn in organisaties.

Wat is jouw eigen talent?

Ik denk dat ik wel het talent heb om te weten waar het startpunt en eindpunt binnen een jeugdopleiding ligt. En dat proces te blijven begeleiden en te overzien: waarvoor staan we hier? Welke mensen heb je nodig? Welke competenties heb je nodig? En steeds weer het einddoel weten te bewaken. Ik denk wel dat ik het talent heb om zon topsportklimaat te creëren, alle neuzen dezelfde kant op. Het is elke dag weer de uitdaging om dat hele proces te bewaken en mensen te coachen om er het maximale uit te halen. Ik haal er zelf veel positieve energie uit om in gesprek te zijn met coaches en de ontwikkeling van spelers te observeren en te coachen. Ik hou niet van projecten van drie maanden, zet er graag mijn tanden in, dat je er minimaal drie jaar zit en niet razendsnel weer weg. Ik wil de mensen en de organisatie leren kennen.

Zou je de lezer nog iets mee willen geven in het kader van talentontwikkeling?

Je kan veel tijd in iets investeren, maar als je niet die drive en passie hebt, dan red je het niet. Dat geldt ook voor het bedrijfsleven denk ik. Die passie is de basis voor presteren, je ontwikkelen. What you see is what you get!